mali rečnik srpsko - albanski / albansko - srpski
fjalor i vogël serbisht - shqip / shqip - serbisht
mali rečnik
srpsko - albanski / albansko - srpski
fjalor i vogël
serbisht - shqip / shqip - serbisht

UVODNE NAPOMENE

Izbor leksema i izvori


Ovaj rečnik sačinjen je s ciljem da posluži kao pomoćno sredstvo pri usvajanju srpskog kao nematernjeg jezika odnosno kao jezika sredine. Namenjen je deci školskog uzrasta koja žive u homogenim albanskim zajednicama, s albanskim kao maternjim jezikom, i minimalnim ili nikakvim poznavanjem srpskog jezika. Koncepcija Rečnika, koja se tiče izbora leksema i njihovih značenja odnosno leksikografskih rešenja, u skladu je s njegovom primarnom namenom i potrebama korisnika.

U Rečniku je obrađeno preko 6500 leksema neophodnih za sticanje osnovnog znanja srpskog jezika i svakodnevnu komunikaciju na njemu. Pri ekscerpciji leksema svakako je bilo teško sačiniti spisak reči koje će se naći u rečniku i omogućiti njegovom korisniku uspešno ovladavanje jezikom. U ovoj, prvoj fazi izrade rečnika autori su se rukovodili sledećim principima. Prvo, birana je leksika koja predstavlja bazični fond srpskog jezika, kao što su nazivi za delove tela, procese i aktivnosti koje su inherentne čoveku. Ovaj spisak je dalje proširen leksikom iz tematskih polja kojima su obuhvaćeni čovekovo poreklo i prostorno okruženje, porodica i rodbinski odnosi, svakodnevne aktivnosti, kao što su školske i poslovne obaveze, kućni poslovi, kupovina, informisanje itd., zdravlje i lična higijena, obrazovanje, putovanje, hobi i različita interesovanja, društveni život, odnosi među ljudima, hrana, piće itd. Izbor leksike sačinjen je na osnovu istraživanja V. Krajišnik (u okviru doktorske disertacije Leksički minimum srpskog kao stranog jezika, odbranjene 2005. godine na Filološkom fakultetu u Beogradu), kao i na osnovu zvaničnog nastavnog plana i programa za Srpski kao nematernji jezik od I do VIII razreda.

U ekscerpciji leksema na srpskom jeziku i odgovarajućih značenja kao primarni izvori korišćeni su: jednotomni Rečnik srpskog jezika Matice srpske, objavljen 2007. godine u Novom Sadu, Školski rečnik standardnog srpskohrvatskog/hrvatskosrpskog jezika Vere Vasić i Mirjane Jocić, koji je objavio Zavod za izdavanje udžbenika i Institut za južnoslovenske jezike Filozofskog fakulteta u Novom Sadu 1988. godine, te Minimalni rečnik srpskohrvatskog jezika: srpskohrvatsko-slovački, u izdanju Zavoda za izdavanje udžbenika u Novom Sadu, iz 1980. godine, u redakciji Jovana Jerkovića i Radovana Perinca. Kao kontrolni korpus poslužili su Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika SANU (1959–) i Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika Matice srpske (1967–1976).


Struktura rečničkog članka


Zbog posebne namene Rečnik ima specifični strukturu i izgled. Plavom bojom navode se reči iz srpskog, kao i primeri na ovom jeziku, dok su albanski ekvivalenti i prevodi primera ispisani uobičajenim crnim slogom. Rečnički članak sadrži i minimalan broj gramatičkih informacija neophodnih za pravilno korišćenje leksike srpskog jezika.

Imajući u vidu upravo primarne korisnike, nadasve njihove potrebe, ali i kompetenciju kada je u pitanju srpski jezik, autori su se odlučili za sledeća rešenja. Prvo, izostavljena su prozodijska obeležja odredničkih reči, čime se, naravno, ni na koji način nije želeo umanjiti značaj različitih funkcija, pre svega distinktivne, koju naglasak ima u srpskom jeziku. Ovakav postupak u prvom redu motivisan je nivoom jezičkog znanja korisnika, ali i činjenicom da bi se akcentovanjem reči autori nužno našli pred nedoumicom kojim akcenatskim likovima pojedinih reči dati prednost, što je sasvim očekivano kada je u pitanju jezik sa tako raznovrsnim prozodijskim sistemom kakav je srpski. Drugo, u rečničkoj građi navođeni su samo ekavski likovi leksema, što je uslovljeno neposrednim jezičkim okruženjem s kojim će budući korisnici dolaziti u kontakt. I treće, rečnik je pisan latinicom u prvom redu da bi se leksika srpskog jezika učinila pristupačnijom korisniku, budući da je usvajanje ovog pisma kao bliskog pismu maternjeg jezika korisnika predviđeno školskim programom na nižem uzrastu.

Imenice na srpskom navode se u nominativu jednine odnosno množine ukoliko pripadaju grupi pluralia tantum. Uz svaku imenicu na srpskom jeziku stoji oznaka roda. U donjem desnom uglu zvezdicom su uvedene gramatičke informacije ukoliko u promeni date reči postoje neke glasovne ili morfološke specifičnosti.

Glagoli na srpskom navode se u infinitivu i uz svaki od njih stoji podatak o vidu. Potpunu obradu imaju samo glagoli bez čistih vidskih parnjaka. U ostalim slučajevima postupak je sledeći: obrađuju se glagoli svršenog vida, koji se smatraju primarnim s tvorbenog aspekta, dok se glagoli nesvršenog vida ne obrađuju posebno, nego se upućuju (oznakom ) na odgovarajući vidski parnjak. Obrnuto se postupa u slučajevima kada se glagol nesvršenog vida smatra primarnim u odnosu na glagol svršenog vida. Refleksivni oblici glagola daju se kao pododrednica u okviru istog rečničkog članka i obeleženi su znakom . Kod glagola u desnom donjem uglu, pod zvezdicom, obavezno stoji prvo lice jednine i treće lice množine prezenta, budući da su upravo ta dva oblika najbolji predstavnici paradigme. Trpni odnosno radni glagolski pridev navodi se pre svega u slučajevima promena u glasovnoj strukturi reči ili, u ređim slučajevima, tamo gde se su autori procenili da su zbog svoje frekvencije zaslužili posebno isticanje.

Pridevi na srpskom daju se u nominativu jednine neodređenog ili, ređe, određenog vida, ukoliko neodređena forma ne postoji ili je retka i neuobičajena. Navode se sva tri roda prideva zbog čestih glasovnih alternacija u ženskom i srednjem rodu, kao i zbog eventualnih izuzetaka od njih. Pod zvezdicom se navodi komparativ samo u slučajevima supletivnih oblika ili izvesnih glasovnih promena, kao i podatak o eventualnoj indeklinabilnosti prideva.

Radi doslednosti, pridevske zamenice se navode na isti način kao pridevi i uz sebe nose oznaku o pripadnosti odgovarajućoj vrsti reči. Svaka imenička zamenica obrađuje se u okviru posebnog rečničkog članka.

U kategoriji brojeva leksikografskoj obradi podležu osnovni brojevi, i to 1–20, 20–100 (samo desetice) i 100–1000 (samo stotine), kao i brojne imenice: hiljada, milion i milijarda. Pod zvezdicom se daju oblici za zbirne i redne brojeve, kao i brojne imenice na -ica za oznaku osoba muškog pola.

Uz nepromenljive vrste reči – priloge, predloge, veznike, uzvike i rečce – stoje oznake za pripadnost odgovarajućoj vrsti. Dodatne gramatičke informacije navode se pod zvezdicom samo za predloge, ukazivanjem na padež s kojim se kombinuju, i eventualno uz priloge, kada postoji supletivni oblik komparativa odnosno glasovna promena u komparativu.

Sve gramatičke napomene daju se pod zvezdicom uz sve vrste reči. Međutim, ako se napomena odnosi samo na određeno značenje višeznačnih leksema, to se obeležava posebnim napomenama uz to značenje. Obeleženost pojedinih leksema ili pojedinih značenja u stilskom ili ekspresivnom pogledu ističe se posebnim kvalifikatorom uz tu leksemu ili značenje. U slučajevima podudarnosti glasovne strukture dveju ili više leksema, bez obzira na njihova prozodijska i morfološka obeležja, razlika među njima naznačava se brojkama u eksponentu.

Primeri se daju s ciljem da se ilustruje odgovarajuće značenje višeznačne lekseme, zatim da se prikaže njeno uobičajeno leksičko okruženje, kao i da se ukaže na gramatičku spojivost reči, npr. kod glagola da se istakne njegova rekcija. Navode se u formi rečenice i kolokacije, a koji će od ova dva postupka biti primenjen, zavisi od toga koji se aspekt želi naglasiti. Mahom izostaju uz jednoznačne imenice i prideve, kao i u slučajevima višeznačnih reči kada su značenja jasno diferencirana i nedvosmislena.

Rečnički članak sadrži i nekoliko tipova ustaljenih višečlanih spojeva reči, kao što su glagolske perifraze, frazeološke jedinice i terminološki spojevi, koji su obeleženi različitim oznakama, datim u spisku skraćenica i simbola.

Konačno, autori su svesni činjenice da ni ovaj rečnik, poput svih ostalih uostalom, nije bez određenih nedostataka, koji su, nažalost, stalni pratioci ovakvih leksikografskih poslova, te se iskreno nadaju da će njegovi korisnici, ali i stručna javnost, svojim sugestijama doprineti da njegova naredna izdanja (naravno, ukoliko za njima bude potrebe) svojim kvalitetom nadmaše ovo koje je pred vama.

pišite nam / na shkruani

unesite reč sa slike / shtypni fjalë nga foto

download

preuzmite zvaničnu aplikaciju Malog rečnika
shkarkoni aplikationin zyrtar të Fjalorit të vogël

preuzmite Mali rečnik kao program za offline korišćenje na vašem računaru
shkarkoni Fjalorin e vogël si program për përdorimin offline në kompjuterin e juaj

OSCE